نگاهی به سرزمین افغانستان؛ از ماقبل تاریخ تا ردپای امپراتورهای بزرگ
سرزمینیکه امروز به نام افغانستان شناخته میشود، بنابر آثار باستانی کشفشده، یکی از قدیمیترین زیستگاههای انسان بوده است. پیش از تهاجم شوروی به افغانستان در سال ۱۹۷۹ یا ۱۳۵۸، کندنکاریهایی از سوی باستانشناسان، بهویژه در نواحی شمال انجام شده که نشان میداد زیستگاه انسانهای اولیه بوده و حتا اسکلیتهایی از انسانهای نئاندرتال کشف شده بود. صدها ابزار سنگی در ساحههای متعدد در دشت و صحرا پراکنده شدهاند - ابزارهای کوارتزی متعلق به دورهپارینهسنگی (تبرهای دستی، چاقوهای دستهدار و تراشهها) با قدمتی بیش از ۱۰۰٫۰۰۰ سال، شاهدی است بر موجودیت انسان در ابتداییترین مقاطع تاریخ. اسکلت انسان نِئاندِرتال در اواسط دهه هفتاد میلادی در دره کور در بدخشان یافت شده که به باور باستانشناسان احتمالا متعلق به انسان امروزی با ویژگیهای نئاندرتالی باشد. در شمال افغانستان، از بلخ تا مرز پاکستان، شواهدی از فرهنگهای عصر حجر، عصر نوسنگی و عصر بُرُنز اولیه وجود دارد. در یک پناهگاه سنگی در قَرهکَمَر، در ۱۴ مایلی شمال سمنگان ابزاری متعلق به عصر حجر با قدمتی حدود ۳۰ هزار سال پیش از میلاد کشف شده. بیش از ۲۰ هزار ابزار سنگی بدستآمده از آقکُپرُک بلخ آنچنان ماهرانه ساخته شده که باستانشناسان اغلب از سازندگان این ابزار در آقکُپرُک به عنوان میکلآنجلوهای دورهٔ پارینهسنگی یاد میکنند.
حدود ۷۰۰۰ سال پیش از میلاد، دهقانان و چوپانانی
در جلگههای حاصلخیز پیرامون هندوکُش زندگی میکردند. آنها صنعت ابتدائی خانهسازی با خشت خام و سفالگری
را با خود به همراه آوردند و بعدها، در عصر مس (Chalcolithic)، از فروش لاجورد
(Lapis lazuli)
که در سواحل و بستر رودخانهها مییافتند و تجارت آن به کشورهای اولیه باختری ثروتمند
میشدند.
شمار زیادی از مهاجمان و مهاجران کوچنشین،
مردمان دامدار بدون شهر که سوار بر اسب یا با ارابه سفر میکردند، و از قبل بنام آریاییها
شناخته میشدند، از شمال بهسوی جنوب مهاجرت کرده و از آمودریا گذشته و در اوایل هزاره
دوم (حدود ۱۷۰۰ پیش از میلاد) وارد افغانستان امروزی شدند.
البته اگر با جزییات تاریخ این منطقه را
بیان کنیم، خیلی طولانی است که شامل تهاجم اقوام آریایی، حمله اسکندر مقدونی،
ایجاد دولت باختری در شمال و پیدایش آیین زرتشتی است. از این دوران آثار کشفشده
از مناطق مختلف وجود دارد که درموزیم کشورهای جهان نگهداری میشود.
یکی از گنجینههای کشفشده از دوران
باستان که شهرت جهانی یافته، به گنجینه باختر معروف است. یک تیم از باستانشناسان شوروی
سابق به سرپرستی ویکتور ساریانیدی در سالهای ۷۹–۱۹۷۸
میلادی، شش گور را در طلاتپه در نزدیکی شهر شِبِرغان کشف کردند. در پنج تا از این گورها
۲۰٫۰۰۰ پارچه طلا و ابزار دیگر - جواهرات، کمربندها، (کلاه)، اسلحه سنتی
و هزاران اشیای شخصی دیگر جای گرفته بود.
بعد از آن دوره، در اواسط قرن هفت
میلادی، اعراب مسلمان، امپراتوری ساسانی را در جنگهای ولجه، نهاوند و قادسیه شکست
دادند. اعراب سپس به سوی شرق سرزمین ایران حملهور شده و در سال ۶۴۲ شهر هرات را تسخیر
کردند. در ۶۶۷ پس از میلاد، مناطق شرق ایران تحت تاراج اعراب قرار گرفت و شهر کابل
که توسط فرماندهی سیستان اداره میشد در ۶۸۳ بهطور کامل از هم پاشید و پس از آن تا
سال ۸۷۰ تمامی مناطق افغانستان کنونی توسط اعراب فتح شد. تغییر مذهب نهایی افغانستان
به اسلام، در طول دوره غزنویان در اطراف قرن یازدهم بود.
در سال (۱۱۴۰ میلادی) غوریان، شهر با شکوه
غزنی را که زمانی لقب عروس شهرها را داشت به تصرف خود درآوردند. علاءالدین غوری معروف
به جهانسوز این شهر زیبا را به آتش کشیده؛ اجساد سلاطین غزنوی مگر محمود و پسرش مسعود
را از قبرها بیرون کشید و سوزاند.
غوریان که همواره خواب رسیدن به سرزمین زرخیز
هندوستان را میدیدند، بعد از ویران ساختن غزنی در اسرع وقت رهسپار هندوستان شدند.
در قرن سیزدهم میلادی یکی از روسای قبایل
مغول بنام چنگیزخان، قوم خود را تحت نظم و انضباطی شدید به صورت نیروی جنگندهای مقتدر
درآورد. مغولهای سوارکار از صحرای مغولستان به طرف جنوب حرکت کردند. پس از درگذشت
چنگیز، پسرش اوکتای جانشینش شد و در نهایت سرزمین کوهستانی افغانستان هلاکو نواسه چنگیزخان واگذار شد.
احمد خان ابدالی که یکی از فرماندهان
سپاه نادر افشار بود، بعد از کشتهشدن او، در سال ۱۷۴۷ میلادی، دولتی در محدوده افغانستان
فعلی پدیدآورد.
از آن زمان به بعد افغانستان را همواره دو
خانواده از طایفه ابدالی در دست داشتهاند. از ۱۷۴۷ تا ۱۸۳۵ میلادی تاج و تخت به دست سدوزاییها بود
و از آن پس خانواده محمدزایی که از همان طایفه بود تاج و تخت را تاراج کردند.
https://www.youtube.com/watch?v=o8kK2yXWvV8
نظرات
ارسال یک نظر