تکه‌ها

بر مبنای تعریفی‌که از نسل‌کشی در کنوانسیون منع جرم و مجازات نسل‌کشی بیان شده، ستمی‌که دست‌کم از دوران لشکرکشی عبدالرحمان خان بر سرزمین و مردم هزاره روا داشته شده، مصداق بارز این نوع جنایت است. در تعریف نسل‌کشی در این سند بین‌المللی که در سال 1948 در مجمع عمومی سازمان ملل به تصویب رسید، هدف عاملان نسل‌کشی، روی‌دست‌گرفتن اقدامات و برنامه‌های هماهنگی است كه هدف آن، ٌنابودی بخش یا تمامیت یك گروه ملی، قومی، نژادی یا مذهبی است. این اقدامات شامل كشتن، واردکردن صدمات جسمی یا روحی شدید، تحمیل عمدی شرایط خاص زندگی با هدف نابودی فیزیکی، تحمیل اقداماتی جهت جلوگیری از زاد و ولد و انتقال اجباری كودكان گروه خاص به گروهی دیگر می‌شود. در اینجا، حوادثی را به شکل خلاصه مرور می‌کنیم که هدف اصلی آن گروه قومی هزاره بوده است: هرچند در برنامه ویژه‌ای هدف عبدالرحمان از جنگ با هزاره‌ها را بررسی کرده‌ایم، اگر تا به حال ندیده‌اید برای اینکه موضوع را بهتر درک کنید آن برنامه را نیز حتما تماشا کنید. با این‌حال، از آنجا که نسل‌کشی هزار‌ه‌ها از دوره عبدالرحمن آغاز شده و تا به امروز ادامه یافته است، به رویدادها دهه 1...

از دهه 1950، نفوذ جمهوری مردم چین و اتحاد جماهیر شوروی سابق که از قضا با افغانستان هم‌مرز بودند و در عین‌زمان رقیب همدیگر شمرده می‌شدند، در حال افزایش بود. بنابرین سازمان اطلاعات مرکزی امریکا برای مقابله با جبهه کمونیسم، افغانستان را یک منطقه‌ای در نظر گرفت که از اولویت بالا برخوردار بود. این موضوع در مدرکی که از طرف وزارت امور خارجه ایالات متحده در دسترس همگان قرار گرفته، مستند شده است. در این سند، افغانستان به عنوان یک قلمرو «به شدت آسیب‌پذیر در برابر فشارهای شوروی» شناسایی شده که نظارت بر آن از اهمیت بالایی برخوردار است. در واقع علاقه‌مندی جامعه اطلاعاتی ایالات متحده به افغانستان پس از کودتای سردار داوود علیه پسر کاکایش تقویت شد. داوود خان تلاش کرد تا رفتار مستبدانۀ سیاسی خود را با راه‌اندازی برنامه‌های اقتصادی پنهان کند. چون می‌خواست برای پیاده‌کردن برنامه‌های عصری‌سازی افغانستان از شوروی سابق و امریکا کمک دریافت کند. هر دو کشور شوروی سابق و آمریکا، در آن زمان که درگیر جنگ سرد بودند، آنها می‌خواستند از این راه نفوذ خود را علیه دیگری افزایش دهد. پس از دخالت نظامی شوروی سابق در اواخر...

 پس از امین، ببرک کارمل، رهبر جناح پرچم، با پشتیبانی مستقیم شوروی قدرت را در کابل به دست گرفت و به این ترتیب تک‌تازی‌های جناح خلق از جوش و خروش افتاد. نخست، انگیزه شوروی‌ها از لشکرکشی به افغانستان را بررسی می‌کنیم و سپس به رویدادهایی می‌پردازیم که پس از این حادثه اتفاق افتاد. با گذشت بیش از چهل سال از آن زمان، فرضیه‌های متفاوتی درباره ماهیت و انگیزه رهبران حزب کمونیست مسکو در این‌مورد مطرح شده است. کسانی‌که در آن وقت در رده‌های بالایی حزب قرار داشتند، از جمله ویکتور.وی.گریشن، عضو دفتر سیاسی حزب کمونیست شوروی علت دخالت نظامی را کمک به «دستاوردهای انقلاب ثور» خوانده و انگیزه رهبران شوروی، در اندیشه انترناسیونالیسم سوسیالیستی آنان ریشه داشته که خود را مکلف می‌دانسته‌اند تا از هم‌کیشان خود در هر مکانی، از جمله افغانستان پشتیبانی کنند. نگرانی از حضور امریکا، یا دست‌کم قدرت‌گرفتن اسلام‌آباد، متحد واشنگتن در مرزهای جنوبی اتحاد جماهیر شوروی، از دیگر عوامل لشکر‌کشی به افغانستان خوانده شده است؛ زیرا پیش از ورود نخستین گروه سربازان ارتش سرخ، جنگ‌های چریکی گروه‌های اسلام‌گرا، علیه دولت مستقر د...

از گردآوری تا تحلیل اطلاعات و سهم در تصمیم‌گیری‌های بزرگ سازمان اطلاعات مرکزی؛ سی‌آی‌ای یا «سیا»؛ اداره اطلاعاتی، استخباراتی و جاسوسی ایالات متحده امریکا است. این نهاد، مأموریت خود را «سرراست و بی‌پرده، اما مهم توصیف کرده است: به کارگیری قدرت اطلاعات، برای مصون نگه‌داشتن ملت.» نماد، آرم یا سمبول سازمان سیا متشکل از چندین نماد است: عقاب، سپر و ستاره قطب‌نما. سی‌آی‌ای، عقاب را نمادی از هشیاری، سپر را سمبولی برای دفاع و ستاره قطب‌نما را نمادی برای گردآوری اطلاعات جهانی توصیف کرده است. این سازمان، خیلی خلاصه خود را این‌گونه معرفی کرده است: سیا، سی‌آی‌ای یا سازمان اطلاعات مرکزی، یک نهاد حکومتی ایالات متحده است که اطلاعات و داده‌های عینی و واقعی را در مورد کشورهای خارجی و مسایل جهانی به رییس‌جمهور، شورای امنیت ملی و دیگر سیاست‌گذاران امریکایی قرار می‌دهد تا به آنان در مورد تصمیم‌گیری‌های مربوط به امنیت ملی کمک کند. امروزه قدرت اطلاعات در پیروزی یک کشور امر بدیهی و پذیرفته‌شده است؛ دولت‌هایی می‌توانند در برابر رقبا و دشمنان خود با هزینه کمتر انسانی به پیروزی برسند که اطلاعات لازم را برا...

حفیظ‌الله امین، سیاست‌مدار چپ‌گرایی‌که پله‌های ترقی را در حزب دموکراتیک خلق خیلی زود پیمود؛ آن‌گونه که سلطان‌علی کشتمند گفته است، بدون طی مراحل حزبی، به علت تباری به یک‌بارگی به عضویت کمیته مرکزی رسید. او که عضو قبیله غلزایی از قوم پشتون بود، در اول اگست 1929 در پغمان کابل به دنیا آمد و در 27 دسامبر 1979، به وسیله نیروهای شوروی سابق اول مسموم و سپس کشته شد. البته آنچه به لحاظ اجتماعی و تاریخی اهمیت دارد، کارنامه او پس از کودتای خونین ثور 1357خورشیدی، به ویژه دوران صد و چهار روزه‌ای است که پس از کشتن تره‌کی، یکه‌تاز میدان شد. او پس از فراغت از رشته ریاضی و فیزیک در دانشگاه کابل، برای ادامه تحصیل به امریکا رفته و پس از بازگشت به کابل، در مرکز تربیه معلم و لیسه ابن سینای بلخی به تدریس معلمان پرداخته است. او در این هنگام دارای افکار تندروانه مارکسیستی بود که ضمن تربیه آموزگاران، با تبلیغ ایدئولوژی لینینسم_مارکیسیسم، به شست‌وشوی مغزی آینده‌سازان می‌پرداخت؛ کسانی‌که در سال‌های بعدی از کادرهای اصلی حزب دموکراتیک خلق شدند. چنانچه محمد صدیق فرهنگ در کتاب «افغانستان در پنج قرن اخیر» مدعی شده ک...

روز هشتم ثور 1357، برابر با 29 اپریل 1978 کودتای خونین به پیروزی رسیده بود و رهبران کودتا یا به اصطلاح خودشان «انقلاب ثور» مست از باده پیروزی. شورای نظامی انقلابی، مسئولیت امور را به دست گرفته بود که در رأس آن جنرال عبدالقادر و اسلم وطنجار قرار داشتند؛ کسانی‌که نقش اصلی را در پیروزی کودتا برعهده داشتند. از آنجا که در پیروزی کودتا نقش اصلی را نظامیان برعهده داشتند، خواستار سهم بیشتر در نظام پسا کودتا و قدرت بودند. نظامیان می‌خواستند تا هم‌چنان قدرت را به دست داشته باشند، اما نورمحمد تره‌کی و حفیظ‌الله امین از رهبران جناح خلق، تلاش داشتند که خودشان در رأس قرار گیرند. به گفته جنرال عبدالقادر، شورای نظامی پس از سه‌روز پذیرفت تا قدرت را به شورای انقلابی تحویل دهد. رهبران حزب، نورمحمد تره‌کی را به عنوان رییس شورای انقلابی و نخست‌وزیر برگزیدند و ببرک کارمل که رهبری جناح پرچم را برعهده داشت، به حیث معاون نخست‌وزیر و معاون شورای انقلابی تعیین شد. حفیظ‌الله امین که فرمان کودتا را به نظامیان رسانده بود، وزیر خارجه و معاون نخست‌وزیر شد و فرماندهان کودتا، جنرال عبدالقادر برای مدتی وزیر دفاع تعیین...

گفته شده است که عبدالرحمان کسی بود که به تئوری توطئه باور داشته و به همین علت برای درمان بیماری‌اش به داکتران خارجی و طبابت مدرن بی‌اعتماد بود. در نهایت با شدت گرفتن بیماری نقرس که سالها از آن رنج می‌برد، در سال 1901 در کاخ باغ بالای کابل از نفس افتاد. به این ترتیب، یکی از سیاه‌ترین دوران در تاریخ این سرزمین نیز پایان یافت، هرچند کمابیش در مقیاس کمتر از سوی زمامداران پس از او نیز ادامه پیدا کرد. در این برنامه، کارنامه کلی فرزند او، حبیب‌الله را بررسی می‌کنیم. در کتاب تاج‌التواریخ که به عبدالرحمان نسبت داده شده، او خطاب به جانشین خود گفته است که به‌راحتی حکومت کن چون سری‌که بنای مخالفت با تو را داشته باشد در این سرزمین باقی نمانده است. حبیب‌الله پیش از آ‌نکه پادشاهی خود را اعلام کند، از دربار و اردو بیعت گرفت و پس از سه‌روز مرگ پدرش را علنی کرد. البته همان‌گونه مرگ حبیب‌الله پر رمز و راز است، پدرش نیز به شکل مرموزی از نفس افتاد. عبدالرحمان برای درمان بیماری‌اش به طب سنتی وابسته بود و داروهای گیاهی زیر نظر طبیب دربار به او تجویز می‌شد. اما در آخرین مورد، این حبیب‌الله بوده که جام دارو را...