تکه‌ها

لازم نیست خیلی نگاه دقیق و موشکافانه نسبت به رفتارهای دو حاکم یک‌دهه و نیم گذشتۀ افغانستان داشته باشیم. کافی است که به صفحۀ رسمی ارگ در شبکۀ اجتماعی فیس‌بوک مراجعه کنیم و خبرهای مربوط به رویدادهایی را مرور کنیم که در ارگ ریاست‌جمهوری اتفاق افتاده است. حامد کرزی دست‌کم در فضای عمومی تلاش کرد تا از خود چهره‌ای به نمایش بگذارد که همۀ مردم افغانستان، فارغ از قومیت و سایر وابستگی‌ها او را رییس‌جمهورشان حس کنند. به‌رغم آن‌که کاستی‌هایی در رفتار او وجود داشت و در برخی مواقع قومی عمل می‌کرد، ولی با نگاه کلی می‌توان تاحدودی او را از قوم‌گرایی و انتوسنتریستی تبرئه کرد. اشرف غنی، کسی‌که در دانشگاه جان هاپکینز مردم شناسی خوانده و در پروژه‌های بانک جهانی در زمینۀ توسعه کار کرده، ولی در کمتر از یک‌سال کارنامه‌ای از خود به ثبت رسانده که جای تأمل دارد. اشرف غنی بسیار به روشنی در رفتارش نشان داده که قومی عمل می‌کند و به حدی انتوگرایی او قوی است که نمی‌تواند آن را پنهان کند. غنی در هنگام مبارزات انتخاباتی خود بارها تأکید کرد که در واقع تمرکز اصلی‌اش هم روی همین شعار بود که هیچ افغان از افغان دیگ...

ناامنی سال‌هاست که دامن‌گیر بخش‌هایی از شمال کشور است. نبود امنیت، گسترۀ فراتر از ولایت را دارد؛ از ولایت بدخشان در شمال‌شرق گرفته تا کندز، بخش‌هایی از بلخ، جوزجان، سرپل، فاریاب و بادغیس در شمال‌غرب، مناطقی بوده که در طول چند سال گذشته، همواره شاهد ناامنی بوده‌اند. قرار است امروز «عملیات بزرگ پاک‌سازی مخالفان مسلح» در ولایت فاریاب راه‌اندازی شود. برای بیان مسئلۀ ناامنی و فهم ریشه‌های آن، به چند نکته اشاره می‌شود. یکم ـ فاریاب دارای تجربۀ تاریخی در زمینۀ گسترش ناامنی در شمال است. در اواخر دهۀ هفتاد خورشیدی، وقتی طالبان به سوی شمال کشور هجوم بردند، پس از بادغیس، از همین معبر به دیگر بخش‌های شمال کشور نفوذ کردند؛ به این معنا که ولایت فاریاب حیثیت دروازۀ ورود به شمال را دارد. در سال‌های اخیر، هرچند ناامنی‌های پراکنده‌ای در ولایت‌های شمالی کشور وجود داشته، ولی نبود امنیت در این‌ مناطق به‌ حدی نبوده است که نگرانی از سقوط شمال را در ذهنیت‌ها متبادر کند. مسئلۀ فاریاب، اما نشان داده است که چنین نگرانی‌ای جدی است. هم‌اکنون جنگ میان نیروهای امنیتی در ولسوالی‌های المار، شیرین‌تگاب و قیصار این ...

می‌گفتند که تنها چند ده‌کیلومتر از کابل فاصله دارد، ادعا می‌شد که پاسگاه‌های نیروهای امنیتی منسوب به دیگر اقوام در فاصلۀ نزدیک به پاسگاه‌های هدف قرار گرفته، واقع است. ادعا شد که مسئولان ارشد امنیتی تخلف کرده و به داد نیروهایی نرسیده که در میان آتش گیر مانده‌اند و چندین روایت و ادعای دیگر. برخی از نجات‌یافتگان فاجعه نیز که سرنوشت‌شان زنده‌ماندن بود، وقوع فاجعه را روایت کردند. اینها چیزهایی بودند که دربارۀ فاجعۀ یک‌ماه پیش در جلریز در مسیر کابل‌ـ‌بامیان مطرح و بیان شد. ولی فرصتی دست داد تا از همین مسیر به بامیان بروم؛ مسیری‌که محل وقوع فاجعه در آن قرار داشت/دارد. مسافت‌کم از پایگاه‌های اصلی در میدان وردک کمتر از ده‌کیلومتر دورتر واقع است؛ ساحه‌ای که هدف قرار گرفته نیز زیر پوشش خدمات تلفنی است؛ پاسگاه‌هایی‌که سالم مانده، تنها چند ده‌متر از پاسگاه‌های ویران‌شده/نابودشده دورتر واقع شده است. آثار ویرانی، دهشت، نارواداری، بی‌رحمی در پاسگاه‌ها/پوسته‌ها هر بینندۀ صاحب احساس را خرد می‌کند؛ ویران می‌کند. این‌که بر نیروهای اربکی/حافظ امنیت چه‌رفته را می‌توان وقتی تصور کرد که آثار برخورد هاوا...

روایت داخلی از یک کودتا که هراس‌ناک‌ترین شبکۀ تروریستی جهان را در آستانۀ فروپاشی قرار داده است در پنجم فبروری مقام‌های اردنی تأیید کردند که ابومحمد المقدیسی، پدرخواندۀ شبکۀ القاعده از زندان رها شده است. هرچند او در غرب کمتر شناخته‌شده است، اما از نگاه اهمیت ‌در معیار اندیشۀ اسلامی رادیکال در میان کسانی‌که زنده‌اند، بی‌همتاست. این روحانی ۶۵ سالۀ فلسطینی در دهۀ ۱۹۸۰ هنگامی به شهرت رسید که به‌عنوان اولین روحانی رادیکال اسلامی خانوادۀ سلطنتی سعودی را مرتد اعلام کرد و بنابراین اهداف جهاد را مشروعیت داد. در آن زمان نوشتار مقدیسی به اندازه‌ای رادیکال بود که حتا اسامه بن لادن فکر می‌کرد که آن‌ها خیلی تنداند. امروز مقدیسی دوست شخصی ایمن الظواهری، رهبر القاعده به حساب می‌آید، و از بالاترین احترام در میان همۀ سران منطقه‌ای القاعده از شمال آفریقا تا یمن برخوردار است. خواندن کتاب‌ها و رساله‌های متعدد او برای همۀ شبه‌نظامیان در سراسر جهان، الزامی است. آن‌ها مشتاقانه‌ تازه‌ترین اعلامیه‌ها و سخنرانی‌های مقدیسی دربارۀ یکتاپرستی و جهاد را در وب‌سایتش دنبال می‌کنند. ولی او بیشتر برای مربی‌گری شخص...

وقتی کشورهای ائتلاف تصمیم گرفتند نیروهای‌شان را از افغانستان خارج کنند، زمزمه‌هایی از پررنگ‌ترشدن نقش چین در تحولات افغانستان مطرح شد. این گمانه‌زنی‌ها وقتی شدت گرفت که حامد کرزی، رییس‌جمهور پیشین افغانستان در سال‌ها و ماه‌های پایان ریاست‌جمهوری‌اش سفرهای پیهم را به پکن انجام داد و‌ در نشست‌های سران سازمان شانگهای شرکت کرد. در ماه‌های اخیر عمر حکومت قبلی، وزیر خارجۀ چین در سفرش به افغانستان برای آموزش نیروهای امنیتی کشور اعلام آمادگی کرد. با توجه به تنش‌هایی‌ که اخیراً در مناسبات کابل و واشنگتن در دوران ریاست‌جمهوری کرزی به ‌وجود آمده بود، تغییر رویکرد از «غرب به شرق» تا حدودی دور از ذهن نبود و در همان محدودۀ زمانی می‌شد آن را عادی توصیف کرد. با روی‌کارآمدن اشرف غنی، روابط افغانستان با متحدان غربی‌اش به‌ویژه ایالات متحده بار دیگر عادی و از شدت تشنج قبلی کاسته شد. در سفر رهبران حکومت وحدت ملی، باراک اوباما بار دیگر بر حمایت قاطع از دولت افغانستان تأکید کرد. ‌با تحولات اخیر در منطقه اما در کنار بلندپروازی‌های چین، رهبران پکن بیشتر از گذشته به افغانستان علاقه نشان داده‌اند. در کنار شو...

ترجمۀ سلیم شفیق وقتی امیر عبدالرحمان خان (1297-1319/1880-1901) به قدرت رسید، برای اولین‌بار سلطنت مطلقۀ شاهی متمرکز را در افغانستان ایجاد کرد. قبلاً ساختار سیاسی بر اساس اندیشه‌ای استوار بود که ‌اقتدار حاکمان توسط جرگه‌ها یا شورای رهبران قبایلی محدود می‌شد. روحانیون (علمای مذهبی) مشروعیت را برای مفهوم جدید فراهم می‌کردند و از رهگذرهای قرآنی و حدیث و بر حسب آموزه‌ای ایجاد می‌کردند که بر اساس آن صداقت پادشاهان به دین اسلام به‌عنوان جانشینان حضرت محمد، سایۀ خدا بر زمین و سپری در برابر بی‌باوری و شورش انگاشته می‌شد. (گریگوریان، ص. 130؛ کاکر، 1979، ص 8) پیدایش مشروطه‌خواهی اول در واکنش به ایجاد یک سلطنت مطلقه، جنبشی در میان روشنفکران برای تبد‌یل آن به سلطنت مشروطه پا گرفت که تا حد زیادی از دیوان‌سالاری و اشرافیت قدیمی سر بر کشیده، یا در مراکز سنتی آموزشی یا در مکاتب متوسطۀ عصری تحصیل کرده بودند که پس از 1321 هـ.ق./1903 در زمان سلطنت حبیب‌الله، پسر و جانشین امیر عبدالرحمان، گشایش یافته بود. (1319-38/1901-1919) اولین گروه قابل ملاحظۀ چنین اصلاح‌گران شامل «غلام بچه‌ها»ی وابسته به د...