رفتار قومی استاد مردم‌شناسی جان هاپکینز

لازم نیست خیلی نگاه دقیق و موشکافانه نسبت به رفتارهای دو حاکم یک‌دهه و نیم گذشتۀ افغانستان داشته باشیم. کافی است که به صفحۀ رسمی ارگ در شبکۀ اجتماعی فیس‌بوک مراجعه کنیم و خبرهای مربوط به رویدادهایی را مرور کنیم که در ارگ ریاست‌جمهوری اتفاق افتاده است. حامد کرزی دست‌کم در فضای عمومی تلاش کرد تا از خود چهره‌ای به نمایش بگذارد که همۀ مردم افغانستان، فارغ از قومیت و سایر وابستگی‌ها او را رییس‌جمهورشان حس کنند. به‌رغم آن‌که کاستی‌هایی در رفتار او وجود داشت و در برخی مواقع قومی عمل می‌کرد، ولی با نگاه کلی می‌توان تاحدودی او را از قوم‌گرایی و انتوسنتریستی تبرئه کرد.

اشرف غنی، کسی‌که در دانشگاه جان هاپکینز مردم شناسی خوانده و در پروژه‌های بانک جهانی در زمینۀ توسعه کار کرده، ولی در کمتر از یک‌سال کارنامه‌ای از خود به ثبت رسانده که جای تأمل دارد. اشرف غنی بسیار به روشنی در رفتارش نشان داده که قومی عمل می‌کند و به حدی انتوگرایی او قوی است که نمی‌تواند آن را پنهان کند. غنی در هنگام مبارزات انتخاباتی خود بارها تأکید کرد که در واقع تمرکز اصلی‌اش هم روی همین شعار بود که هیچ افغان از افغان دیگر برتر یا کمتر نیست. ولی عمل او خلاف این گفتار را ثابت می‌کند. خبرهایی را در صفحۀ فیس بوک ارگ منتشر شده، مرور کنید، «اشرف غنی با وارثین شهدای لوگر دیدار و گفته است که برای شهدا و مجروحین این حادثه یک رتبه ترفیع فوق العاده را منظور کرده است.»، ولی در مقابل می‌بینید واکنش او در رابطه به حادثۀ فاریاب چه بوده است: « رئیس جمهور غنی مراتب همدردی و تسلیت عمیق خویش را به بازمانده گان شهدا ابراز می کند و از بارگاه خداوند ج برای مجروحین شفای عاجل تمنا دارد.» تمام!

کم نیست افرادی‌که روزانه یا دست‌کم هفته‌وار در افغانستان ترور می‌شوند. صدایی از ارگ برای غم‌شریکی با کمتر کسی از این افراد بلند شده است. دختران و کودکان هدف تجاوز قرار می‌گیرند، ولی ارگ سکوت می‌کند. اما وقتی یکی از فرماندهان سابق جهادی مربوط به ولایت‌های جنوب و شرق در پغمان ترور شد، ارگ بیانیۀ رسمی داد: «شادروان هوتک، عضو شورای اجرایی حرکت انقلاب اسلامی و عضو شورای علما و صلح وردگ».. و چندین تمجید دیگر.

به نظر می‌رسد خون ساکنان مناطق شرق و جنوب رنگین‌تر از سایر مناطق است. وقتی فاجعۀ جلریز رخ داد، ارگ بعد از دو روز اعلامیه داد. در مراسم تشییع جنازۀ کشته‌شدگان جلریز غیر از رهبران قومی، کسی از سران حکومت وحدت ملی خودشان را زحمت حضور ندادند. ولی وقتی در خوست حملۀ انتحاری صورت میگیرد، جناب رییس برای حضور در مراسم فاتحه به خوست می‌رود.

مجیب اندرابی، حدود یک‌هفته در ولایت کندز مقاومت کرد و با کمترین امکانات از یک‌ولسوالی دفاع. ولی ارگ از او هیچ یادی نکرد. 

برعکس، وقتی عیساخان در میان موجی از همهمه قهرمان خوانده شد، رییس‌جمهور ضمن تقدیر کلید خانه‌ای را به او داد. ولی در مقایسه با غنی، کرزی تناسب قومی را در اکثر رفتار و گفتارش در نظر می‌گرفت. تقدیر از روح‌الله نیکپا می‌تواند در اینجا یک‌نمونۀ کوچک باشد. ولی غنی چی؟ کارنامه‌ای در این‌زمینه برایش ثبت کرده است؟

از زمانی‌که غنی به قدرت رسیده، غیر از هرات، همۀ سفرهای ولایتی‌اش به مناطق شرق و جنوب بوده است، درست برعکس زمان انتخابات که گوشه‌گوشۀ سرزمین‌های شمالی و مرکزی را پیمود و برای جلب رأی گلو پاره کرد. آیا غنی به حد در دام قوم‌گرایی فرورفته که پاسخ مردم در فردا را فراموش کرده است؟