پکن جایگزین واشنگتن می‌شود

وقتی کشورهای ائتلاف تصمیم گرفتند نیروهای‌شان را از افغانستان خارج کنند، زمزمه‌هایی از پررنگ‌ترشدن نقش چین در تحولات افغانستان مطرح شد. این گمانه‌زنی‌ها وقتی شدت گرفت که حامد کرزی، رییس‌جمهور پیشین افغانستان در سال‌ها و ماه‌های پایان ریاست‌جمهوری‌اش سفرهای پیهم را به پکن انجام داد و‌ در نشست‌های سران سازمان شانگهای شرکت کرد. در ماه‌های اخیر عمر حکومت قبلی، وزیر خارجۀ چین در سفرش به افغانستان برای آموزش نیروهای امنیتی کشور اعلام آمادگی کرد. با توجه به تنش‌هایی‌ که اخیراً در مناسبات کابل و واشنگتن در دوران ریاست‌جمهوری کرزی به ‌وجود آمده بود، تغییر رویکرد از «غرب به شرق» تا حدودی دور از ذهن نبود و در همان محدودۀ زمانی می‌شد آن را عادی توصیف کرد.

با روی‌کارآمدن اشرف غنی، روابط افغانستان با متحدان غربی‌اش به‌ویژه ایالات متحده بار دیگر عادی و از شدت تشنج قبلی کاسته شد. در سفر رهبران حکومت وحدت ملی، باراک اوباما بار دیگر بر حمایت قاطع از دولت افغانستان تأکید کرد. ‌با تحولات اخیر در منطقه اما در کنار بلندپروازی‌های چین، رهبران پکن بیشتر از گذشته به افغانستان علاقه نشان داده‌اند. در کنار شورشی‌که سال‌ها از سوی گروه‌های داخلی، به‌ویژه طالبان در افغانستان وجود داشته، به‌میان‌آمدن، سربازگیری و قدرت‌نشان مرموز گروه تندرو داعش در کشور بار دیگر «اژد‌های زرد» را به تب‌وتاب انداخته است.

روز گذشته، اشرف غنی در کنار سایر رهبران سازمان شانگهای، با شی جین‌پینگ، رهبر حزب کمونیست چین نیز دیدار کرد. رییس‌جمهور چین گفته است، پس از آن‌که مقام‌های کشورش اولین گفت‌وگوهای ابتدایی صلح میان کابل و طالبان را نظارت کردند، تصمیم گرفته‌اند تا به افغانستان تجهیزات امنیتی و آموزشی فراهم کنند. از آقای شی نقل ‌شده که به همتای افغان خود گفته است: «افزایش همکاری‌های امنیتی به سود هردو کشور است. چین با لوازم امنیتی، فناوری، تجهیزات و کمک آموزشی، به همکاری با افغانستان ادامه خواهد داد.» پیشتر نیز گزارش شده بود که مسئلۀ افغانستان، به‌ویژه حضور پیکارجویان داعش، در محور گفت‌وگوهای سران شانگهای قرار خواهد داشت. با توجه به رشد اسلام‌گرایی در میان مسلمانان اویغور، اقلیت چینی ساکن در ایالت سین‌کیانگ، نگرانی چین از رشد داعش در افغانستان به سادگی توجیه‌پذیر و پذیرفتنی است.

وابستگی افغانستان، به ‌لحاظ مالی و نظامی به کشورهای خارجی، به‌ویژه در شرایطی‌که منابع مالی داخلی آن برای مصارف بسیار ابتدایی حکومت بسنده نیست، امری است که بر هیچ‌کسی پوشیده نیست. ولی با توجه به رقابتی‌ که میان چین و ایالات متحده در زمینه‌های مختلف وجود دارد و با نگاه به رویارویی پکن با متحدان منطقه‌ای واشنگتن، نزدیکی بیش از حد کابل با پکن، همانند شمشیر دولبه می‌ماند که با اندک بی‌مباهاتی می‌تواند پیامدهای ویران‌گر برای افغانستان داشته باشد. اظهارات جنرال جوزف دانفورد، فرمانده پیشین نیروهای بین‌المللی در کشور و نامزد ریاست ستاد مشترک ارتش ایالات متحده را نیز نباید از نظر دور داشت که گفته است چین و روسیه، بزرگ‌ترین تهدید علیه امنیت ملی آمریکاست.